ABC van het edelstenenalfabet

saskia horjusBij het maken van armbandjes van kralen met letters erop, om iets leuks met je naam te doen, bekroop mij de gedachte dat dit ook met edelstenen zou moeten kunnen. Ik ging op zoek in boeken en op internet. En wat ik vond, waren acrostische juwelen. Geen edelstenen met een letter erop; het ging om woorden gevormd door de eerste letter van steennamen. Bijvoorbeeld:


code hartje
HARTJE
= Hematiet Amethist Rhodochrosiet Turkoois Jaspis Epidoot.

 

code wim

 

WIM = Watermeloentoermalijn Ioliet Maansteen

 


In de dichtkunst is een acrostichon een gedicht waarvan de eerste letters van alle regels zelf ook een woord of zin vormen. Het Nederlands volkslied Wilhelmus is een voorbeeld van een dregelijk naamdicht: de eerste letters van de coupletten vormen samen de naam Willem van Nassov.

De Franse juwelier Jean-Baptiste Mellerio (1765-1850) kwam op het lumineuze idee om dit principe in zijn juwelen toe te passen. Hij nam steeds de eerste letter van de naam van de gebruikte edelstenen als uitgangspunt. Zo verwerkte hij namen en woorden in sieraden. Je moest de 'code' weten om te lezen wat er stond.

Toppunt van beschaving

Zijn atelier verkocht al snel tientallen sieraden met de namen van geliefden en vooral met de woorden Souvenir ('herinnering') en Amitié ('vriendschap'). Omdat hij de favoriete juwelier was van koningin Marie-Antoinette en later van keizerin Josephine, was het slechts een kwestie van tijd voordat deze mode overal werd nagevolgd.

speld met regard-stenen

Speld uit midden 19e eeuw. De stenen vormen
het woord regard

In het begin van de 19e eeuw waren dergelijke acrostische sieraden ook populair in Engeland. Net als in Nederland, sprak de adel in Engeland vooral Frans; de Franse taal en cultuur gold als toppunt van beschaving. En de Franse hype met juwelen die een naam of wens uitdrukten, werd al snel overgenomen. Koning George IV er dol op. Onder koningin Victoria bleven ze populair.

Uit Engeland is vooral de verlovingsring met het woord regard ('hoogachting') bekend, met de edelstenen ruby (robijn), emerald (smaragd), garnet (granaat), amethyst (amethist) en diamond (diamant). Zie afbeelding.

Het formaat van ringen en broches was een beperking voor de lengte van de boodschap. Voor langere of meerdere woorden werden armbanden gebruikt.

Kun je het lezen?

Intrigerend is dan welke edelstenen in die tijd gebruikt werden. De oudst bekende lijst stamt uit 1855, beschreven door de Amerikaan Charles Edwards in zijn boek The History and Poetry of Finger-Rings. Waarschijnlijk verschilt die lijst niet zo veel van de oorspronkelijke Franse lijst. In het Frans werden de F, K, Q, W, Y en Z nauwelijks gebruikt. Het is onduidelijk welke stenen precies bedoeld werden met de natralithe en xépherine.

A Améthiste Aigue-marine N Natralithe
B Brilliant Diamant, désigniant la même pierre O Onix Opale
C Chrisolithe Carnaline Chrisophrase P Perle Peridot Purpurine
D Diamant Q (Pas de pierre connue.)
E Emeraude R Rubis Rose diamant
F (Pas de pierre connue.) S Saphir Sardoine
G Grenat T Turquoise Topaze
H Hiacinthe U Uraine
I Iris V Vermeille (espèce de grenat jaune)
J Jasper W (Pas de pierre connue.)
K (Pas de pierre connue.) X Xépherine
L Lapis lasuli Y (Pas de pierre connue.)
M Malachite Z (Pas de pierre connue.)

Het blijft lastig om alle stenenboodschappen te 'lezen'. Er bestond wel een min of meer officieel edelstenenalfabet in het Frans, maar zeer waarschijnlijk werden ook andere edelstenen gebruikt. Soms omdat aangegeven stenen niet beschikbaar waren, soms omdat ze onbetaalbaar waren, soms op speciaal verzoek van de opdrachtgevers.

Bovendien weet je vaak niet in welke taal de boodschap gesteld is.

In de mode

dearest ring 1920

Georgiaanse ring met het woord 'dearest' uit 1820

Het lijkt erop dat acrostische sieraden weer in de mode komen. Tegenwoordig worden ze vaker codewoord-sieraad genoemd.

De New Yorkse juwelierszaak Lulu Frost, bijvoorbeeld, is geïnspireerd door de Victoriaanse acrostische sieraden. Deze adverteert met codewoord-armbanden, chokers en andere sieraden die je naam of een afgesproken codewoord op acrostische wijze weergeven, met gebruik van Engelse steennamen. Bijvoorbeeld:
SOPHIE = Sapphire Opal Peridot Hematite Iolite Emerald (smaragd)

Je kunt je voorstellen dat elke winkel zijn eigen stenenalfabet samenstelt, waardoor alleen ingewijden, mensen die hun sieraden op dezelfde plek gekocht hebben, jouw sieraad kunnen lezen!

Een nieuw alfabet

Hieronder mijn opzetje voor een modern Nederlands stenenalfabet. Hierbij is rekening gehouden met beschikbaarheid en betaalbaarheid.

A Amethist, Amazoniet J Jaspis S Sodaliet
B Bergkristal K Kyaniet T Turkoois
C Citrien L Lapis lazuli, Labradoriet U Unakiet
D Dumortieriet M Maansteen, Mosagaat V Vuuropaal
E Epidoot N Nefriet W Watermeloen toermalijn
F Fluoriet O Onyx Obsidiaan X Xylopaal
G Granaat P Pyriet Y Yslandspaat (IJslandspaat)
H Hematiet Q Quantum Quatro Z Zonnesteen, Zirkoon
I Ioliet R Rhodochrosiet    

 

 


Vele groetjes van   code semoea

 

 

(code; Sodaliet Epidoot Maansteen Onyx Epidoot Amethist)


Saskia Horjus